Kralenplank | Leerlijn voor kleuters

De kracht van de kralenplank

De kralenplank, je hebt ‘m vast in je kleuterklas staan. De kleuters kunnen er patronen, vormen en afbeeldingen op maken, maar de kralenplank biedt veel meer dan alleen een creatieve bezigheid.

Terwijl een kleuter een kraal oppakt en op de juiste plek legt, is hij bezig met fijne motoriek, oog-handcoördinatie, ruimtelijke oriëntatie, patronen, kleuren, tellen en visuele waarneming. 
De manier waarop je de kralenplank aanbiedt, maakt daarbij veel verschil. Een kind dat vrij een paar kralen op de plank legt, oefent iets anders dan een kind dat een ingewikkeld voorbeeld precies probeert na te leggen.

Op deze pagina vertel ik je wat kinderen leren van het werken met de kralenplank, hoe je ‘m in kunt zetten en geef ik een opbouw die je kunt gebruiken als leerlijn in je groep. 

Waarom werken met de kralenplank?

Een kralenplank bestaat uit een raster met pinnetjes waarop kinderen kleine kralen plaatsen. Daardoor ontstaat een ordening in het platte vlak. Kinderen leren relaties leggen tussen plaatsen, vormen, aantallen en kleuren.

De kralenplank is daarmee een mooi middel om verschillende ontwikkelingsgebieden met elkaar te verbinden:

Fijne motoriek

Een kraal oppakken en precies over een pinnetje plaatsen vraagt om controle van de vingers. Het kind gebruikt onder andere:

• duim en wijsvinger;
• een pincetgreep;
• gerichte vingerbewegingen;
• oog-handcoördinatie;
• hand- en vingercontrole.

Omdat de kralen klein zijn en precies geplaatst moeten worden, is de kralenplank een goede oefening voor de fijne motoriek.

Ruimtelijke oriëntatie

Misschien wel een van de belangrijkste eigenschappen van de kralenplank is het werken met posities. Een kind moet bijvoorbeeld bepalen:

• waar een kraal boven of onder een andere kraal moet komen;
• welke kraal ernaast hoort;
• hoeveel plaatsen hij naar rechts moet;
• waar het midden van de plank is;
• hoe een vorm zich over de plank uitstrekt.

De kralenplank sluit daarmee aan bij meetkundige ontwikkeling: kinderen oefenen met richtingen, objectposities, vormen en ruimtelijke relaties.

Patronen en ordenen

Een kralenplank is heel geschikt voor het ontdekken en maken van patronen. Bijvoorbeeld: rood – blauw – rood – blauw
Of: rood – rood – geel – rood – rood – geel

Het kind leert een regelmaat herkennen en deze voortzetten. Later kan het zelf patronen ontwerpen. Daarmee wordt de kralenplank ook een mooi reken-wiskundig materiaal.

Tellen en hoeveelheden

Kinderen tellen hoeveel kralen ze nodig hebben, hoeveel pinnetjes leeg zijn of hoeveel kralen van een bepaalde kleur ze hebben gebruikt.

Je kunt bijvoorbeeld vragen: “Hoeveel rode kralen heb je nodig?” Of: “Hoeveel kralen liggen er in deze rij?“

Visuele waarneming

Wanneer een kind een voorbeeld namaakt, moet het heel goed kijken: Welke kleur heeft de kraal? Waar ligt hij? Hoeveel plaatsen zitten er tussen twee kralen? Hoe loopt de vorm?

Het kind leert daardoor visuele informatie steeds nauwkeuriger waarnemen en vergelijken.

De leerlijn van de kralenplank

Er bestaat niet één officieel vastgelegde leerlijn voor de kralenplank. De ontwikkeling hangt bovendien samen met de leeftijd, motorische ontwikkeling en ervaring van het kind. Toch kun je een mooie didactische opbouw creëren.

1. Vrij experimenteren

Begin met een lege kralenplank en een bakje kralen. Laat kinderen ontdekken: “Wat kun je allemaal met de kralenplank?”

Het kind leert de kralen oppakken, vasthouden en op de pinnetjes plaatsen. Er hoeft nog geen afbeelding of patroon te ontstaan.

Focus: fijne motoriek en materiaalverkenning.

2. De plank vullen

Een volgende stap kan zijn dat kinderen de plank helemaal of gedeeltelijk vullen. Bijvoorbeeld: “Kun jij alle pinnetjes vullen?” Of: “Leg op ieder pinnetje één kraal.”

Het kind ontdekt het raster en ervaart de ordening van de plank.

Focus: motoriek, positie en ruimtelijke oriëntatie.

3. Rijen leggen

Daarna kun je kinderen bewust rijen laten maken. Bijvoorbeeld:

• één rij horizontaal;
• één rij verticaal;
• een korte rij;
• een lange rij.

Je kunt variëren met kleuren.

Focus: richting, positie en ordening.

4. Patronen maken

Nu kan het kind leren om een eenvoudige reeks te maken en voort te zetten. Bijvoorbeeld: rood – blauw – rood – blauw
Later: rood – rood – geel – rood – rood – geel

Het kind leert hierbij niet alleen een patroon na te maken, maar ook de regelmaat ervan te begrijpen.

Focus: patroonherkenning, ordenen en voorspellen.

5. Eenvoudige vormen maken

Vervolgens kunnen kinderen eenvoudige vormen maken:

• een vierkant;
• een rechthoek;
• een kruis;
• een driehoek;
• een huis.

De vorm kan zelf bedacht worden of worden aangeboden.

Focus: vormen, ruimtelijke relaties en construeren in het platte vlak.

6. Eenvoudige afbeeldingen ontwerpen

Nu kan de kralenplank gebruikt worden om herkenbare afbeeldingen te maken. Denk aan:

• een hart;
• een bloem;
• een boom;
• een dier;
• een voertuig.

Het kind moet steeds meer vooruitdenken: “Waar moet ik de volgende kraal leggen om mijn figuur te laten ontstaan?”

Focus: plannen, construeren, vorm en positie.

7. Een voorbeeld namaken

Daarna kun je kralenplankvoorbeelden aanbieden. Het kind moet nu niet alleen een vorm maken, maar informatie van het voorbeeld vertalen naar de eigen kralenplank.

Dat vraagt behoorlijk wat. Het kind moet:

1. naar het voorbeeld kijken;
2. de juiste kleur kiezen;
3. de positie bepalen;
4. de overeenkomstige plek op de kralenplank zoeken;
5. de kraal precies plaatsen.

Bij een complex voorbeeld moet het kind dit proces steeds opnieuw uitvoeren.

Focus: visuele waarneming, ruimtelijk inzicht, motorische controle en gericht werken.

8. Steeds complexere patronen en afbeeldingen

Wanneer het namaken goed gaat, kunnen de voorbeelden steeds complexer worden. Je kunt bijvoorbeeld opbouwen van:

eenvoudige vorm → afbeelding met weinig kleuren → afbeelding met meer details → symmetrische afbeelding → complex patroon

Daarbij is het belangrijk dat de moeilijkheid niet alleen zit in meer kralen. Ook de ruimtelijke relaties, kleuren, symmetrie en complexiteit van het patroon kunnen de opdracht moeilijker maken.

9. Zelf ontwerpen

Wanneer een kind veel ervaring heeft met het namaken van voorbeelden, is het interessant om het materiaal weer open te gooien: “Kun jij zelf een patroon bedenken?” Of: “Maak een dier dat nog niet bestaat.” Of: “Maak een figuur die aan beide kanten hetzelfde is.”

Hiermee verschuift de kralenplank van een reproductiemateriaal naar een ontwerpmateriaal.

10. Coderen

Geef het kind een codeeropdracht en laat hem de code omzetten in een afbeelding op de kralenplank. In verschillende van mijn kralenplankpakketten zitten codeeropdrachten.

→ Codeeropdrachten voor de kralenplank

Verrijking op de kralenplank

Kralenplank en voorbereidend schrijven

De kralenplank wordt soms genoemd als voorbereiding op schrijven, vooral vanwege de fijne motoriek en het gericht werken. Dat verband moet je echter niet te groot maken. De kralenplank is geen schrijfoefening.

Wat wel overeenkomt, is dat kinderen oefenen met:

• nauwkeurige handbewegingen;
• oog-handcoördinatie;
• gericht werken;
• visuele informatie verwerken;
• patronen en richtingen herkennen.

Het is dus vooral één van de vele activiteiten die bijdragen aan een brede motorische en visuele basis voor later schrijfonderwijs.
De fijne motoriek kan bijvoorbeeld ook worden ontwikkeld door kleien, tekenen, knippen, rijgen en andere handvaardigheidsactiviteiten.

De kralenplank als veelzijdig ontwikkelingsmateriaal

De kralenplank lijkt op het eerste gezicht misschien vooral een materiaal voor de fijne motoriek. Maar juist de combinatie met andere ontwikkelingsgebieden maakt het werken met de kralenplank zo waardevol.

Een kind moet kijken, kiezen, tellen, vergelijken, plannen, plaatsen en controleren.

Daarmee komen verschillende ontwikkelingsgebieden samen:

fijne motoriek
↓
visuele waarneming
↓
ruimtelijke oriëntatie
↓
vormen en patronen
↓
rekenen en ordenen
↓
ontwerpen en creëren

De kralenplank is daarom niet alleen een materiaal waarmee kinderen een mooi plaatje kunnen maken.

Het is materiaal waarmee ze leren denken met hun handen.

En misschien is dat wel de grootste kracht van de kralenplank: het kind ziet een patroon, bedenkt wat het moet doen en maakt dat idee vervolgens stap voor stap zichtbaar.