Scheuren | Lesideeën voor kleuters

Waarom is scheuren goed voor kleuters?

Bij scheuren gebruiken kinderen beide handen. De ene hand houdt het papier vast, terwijl de andere hand het papier in een bepaalde richting trekt. De handen moeten daarbij samenwerken en de kracht goed doseren.

Dat helpt bij de ontwikkeling van:

• fijne motoriek;
• hand- en vingerkracht;
• oog-handcoördinatie;
• bilaterale coördinatie: beide handen tegelijkertijd gebruiken;
• kracht doseren;
• richtingsgevoel;
• ruimtelijk inzicht;
• concentratie en taakgerichtheid.

Die motorische vaardigheden komen later ook van pas bij activiteiten als knippen, tekenen, schrijven en het hanteren van allerlei materialen.

Maar scheuren heeft nog een andere mooie kant: het is een laagdrempelige creatieve activiteit. Een kind hoeft nog niet goed te kunnen tekenen of knippen om iets moois te kunnen maken.

De ontwikkeling van het scheuren

Ook scheuren ontwikkelt zich. Je kunt kinderen niet zomaar een ingewikkelde scheuropdracht geven als ze de beweging nog nauwelijks beheersen.

De ontwikkeling gaat grofweg van ontdekken en grote stukken scheuren naar gericht en gecontroleerd scheuren.

1. Ontdekken en experimenteren

In het begin ontdekt het kind wat er gebeurt als het papier wordt vastgepakt en uit elkaar wordt getrokken.

Laat kinderen verschillende soorten papier onderzoeken:

• krantenpapier;
• tijdschriftpapier;
• cadeaupapier;
• vloeipapier;
• gekleurd papier;
• karton.

Vraag bijvoorbeeld:

Wat gebeurt er als je aan het papier trekt?

Welk papier scheurt gemakkelijk?

Welk papier is moeilijker te scheuren?

In deze fase hoeft er nog niets gemaakt te worden.

2. Grote stukken scheuren

Daarna leren kinderen bewust een vel papier in grote stukken te scheuren.

Ze pakken het papier met twee handen vast en trekken de handen uit elkaar.

Het is niet erg als de stukken nog heel verschillend van grootte zijn. Het gaat vooral om het ervaren van de beweging en het leren gebruiken van beide handen.

3. Kleine stukken scheuren

Wanneer de beweging beter wordt beheerst, kunnen kinderen steeds kleinere stukjes scheuren. Dit vraagt meer controle en nauwkeurigheid.

Je kunt bijvoorbeeld vragen:
Kun jij een heleboel kleine stukjes scheuren? Of: Kun je één piepklein stukje maken?

4. Lange stroken scheuren

Een volgende stap is het scheuren van lange stroken.
Kinderen leren het papier geleidelijk te verplaatsen en de scheurrichting te behouden.
Je kunt bijvoorbeeld een vel papier in lange stroken laten scheuren.
Deze stroken kunnen later gebruikt worden als gras, regen, haren, snorharen, takken of wegen.

5. Gericht scheuren

Nu wordt het scheuren steeds doelgerichter. Kinderen proberen bijvoorbeeld een bepaald formaat of een bepaalde vorm te maken:

• een lange strook;
• een klein vierkant;
• een groot stuk;
• een smalle strook;
• een brede strook.

Het kind leert hierdoor steeds beter kracht en richting te controleren.

6. Scheuren langs een lijn

Een volgende stap is gericht scheuren langs een getekende of aangegeven lijn. Begin met een korte, rechte lijn. Later kun je langere of gebogen lijnen aanbieden.
Dit vraagt behoorlijk wat controle: het kind moet tegelijkertijd vasthouden, trekken, kijken en de richting van het scheuren bijsturen.

7. Een vorm scheuren

Uiteindelijk kunnen kinderen proberen een bepaalde vorm uit papier te scheuren. Bijvoorbeeld:

• een wolk;
• een boom;
• een blad;
• een huis;
• een dier;
• een hart.

Hierbij gaat het niet alleen om de scheurbeweging, maar ook om het vooruitdenken over de gewenste vorm.

De ontwikkeling in één lijn

vrij scheuren → grote stukken scheuren → kleine stukjes scheuren → repen scheuren → gericht scheuren → langs een lijn scheuren → (geometrische) vormen scheuren

Niet ieder kind doorloopt deze stappen in precies dezelfde volgorde. Het ene kind zal snel kleine stukjes kunnen scheuren, terwijl een ander vooral nog bezig is met het onder controle krijgen van de scheurbeweging.

Scheur er lekker op los

Een veelgemaakte fout is om scheuren meteen aan een eindproduct te koppelen. Je kunt ook gewoon een grote hoeveelheid papier aanbieden en zeggen:

Scheur maar eens. Wat kun je allemaal maken met papier?

Kinderen ontdekken dan vanzelf wat er mogelijk is.
Je kunt het scheuren ook gebruiken als korte motorische activiteit. Bijvoorbeeld vijf minuten scheuren voordat je een andere activiteit begint.

Scheuren hoeft niet altijd een knutselwerkje te worden

Scheuren en sorteren

Scheuren hoeft niet altijd direct plakken te betekenen. Hier een leuke variatie:

Geef kinderen verschillende kleuren papier en laat ze eerst scheuren. Daarna kunnen ze alle stukjes sorteren: alle rode stukjes bij elkaar, alle blauwe bij elkaar, grote stukken bij elkaar, kleine stukken bij elkaar.

Daarna kun je de gescheurde stukjes gebruiken voor een grabbelton, het vullen van de sensobak of een nest voor een geknutselde kip met Pasen.

Scheuren in plaats van knippen

Wanneer kinderen iets moeten uitknippen, pakken we al snel de schaar. Maar niet iedere vorm hoeft geknipt te worden.

Een wolk, boom, berg, plas, steen of blad kan juist heel mooi worden wanneer de vorm gescheurd is. De onregelmatige randen geven het werk een natuurlijk karakter.
Dat maakt van een gewone knutselactiviteit ineens een interessante motorische uitdaging.

Bedenk vooraf wat voor papier je gebruikt voor je scheuroefening.

Papierkeuze

Niet ieder papier scheurt hetzelfde. Dat is juist interessant. Dun papier is gemakkelijk te scheuren. Steviger papier vraagt meer kracht. Sommige soorten papier scheuren gemakkelijk in een rechte richting, terwijl andere papiersoorten een grillige rand geven.

Aan de slag!

Scheuren lijkt misschien een eenvoudige activiteit, maar voor een kleuter is het een mooie oefening in kracht, controle, samenwerking van beide handen en gericht bewegen.

Begin daarom niet te snel met een ingewikkeld werkje. Geef kinderen eerst de gelegenheid om het materiaal te ontdekken en de scheurbeweging te oefenen: van grote stukken naar kleine stukjes, van willekeurig scheuren naar gericht scheuren en uiteindelijk naar het scheuren van een bepaalde vorm.

En vergeet vooral niet: een kind hoeft niet iets moois te maken om goed bezig te zijn.

Soms is een tafel vol kleine papiersnippers precies het bewijs dat er volop geoefend, ontdekt en geleerd is. 🙂